ΕΥΧΕΣ

Ο ρόλος του Σχολικού Συμβούλου στη σύγχρονη εκπαιδευτική πραγματικότητα

Μέσα σε μια εποχή ιδιαίτερης κρίσης, με τον προβολέα στραμμένο σχεδόν αποκλειστικά στην οικονομία, τη δική μας αλλά και ολόκληρου του κόσμου, στην ελεγχόμενη η μη πτώχευση, στις ελεγχόμενες και μη διαμαρτυρίες και στις κοινωνικοπολιτικές εξελίξεις εν γένει, δύσκολα μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι δεν καταρρέουν όλοι οι κοινωνικοί θεσμοί και ακόμα δυσκολότερο να υπερασπιστεί την καινοτομία που πάει να συντελεστεί, σε έναν κατεξοχήν συντηρητικό θεσμό, όπως είναι το σχολείο.

Η εκπαίδευση, ως θεμελιώδης κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να μένει ανεπηρέαστη από τις κοινωνικές συντεταγμένες και τα δρώμενα της συλλογικής ζωής. Όσοι μετέχουν σε αυτήν άμεσα (επίσημη πολιτεία, δάσκαλοι και μαθητές) ή έμμεσα (γονείς) εκφράζουν το πνεύμα της εποχής στη δεδομένη χρονική στιγμή.

Εστιάζοντας το θέμα στη σημερινή ελληνική πραγματικότητα, παρατηρούμε ότι τα σύγχρονα κοινωνικά και οικονομικά δεδομένα, που υπαγόρευσαν την προοπτική του Νέου Σχολείου, προϋποθέτουν και απαιτούν επαναπροσδιορισμό του ρόλου όλων των άμεσα συμμετεχόντων στην εκπαίδευση, με έμφαση σε αυτόν των στελεχών της εκπαίδευσης, όπως του Σχολικού Συμβούλου, του Διευθυντή Εκπαίδευσης και του Διευθυντή σχολικής μονάδας, οι οποίοι συνιστούν τους  διαμεσολαβητικούς παράγοντες ανάμεσα στις αρχές της εκάστοτε εκπαιδευτικής πολιτικής και την εφαρμογή τους στη διδακτική πράξη.

Τα σχολεία της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, εκτός από τις υλικοτεχνικές δυσλειτουργίες τους -αντιμετωπίσιμες ως ένα σημείο με τους κατάλληλους χειρισμούς-  επιχειρούν να αντιμετωπίσουν τον μέχρι σήμερα εμφανή κατακερματισμό της παρεχόμενης γνώσης και να απαλλαγούν από έναν ωφελιμιστικό χαρακτήρα που έτεινε να πάρει η γενική εκπαίδευση, παρέχοντας ταυτόχρονα δημιουργικές διεξόδους στους μαθητές, αυριανούς ενεργούς πολίτες, σε μια κοινωνία δύσκολη και συνεχώς μεταβαλλόμενη.

Ο ρόλος του Σχολικού Συμβούλου, υπαγορεύει ως πρωταρχικό στόχο τη συμβολή στον προβληματισμό, το διάλογο και την υλοποίηση του ανασχεδιασμού όλων των παραμέτρων που διέπουν την εκπαιδευτική πραγματικότητα. Στο πλαίσιο αυτό, συμμετέχοντας στον προγραμματισμό αλλά και την αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου, αλλά και ως επιμορφωτής των εκπαιδευτικών και συμμέτοχος στην αξιολόγησή τους, οφείλει να υποστηρίζει  το νέο μαθησιακό πλαίσιο: «Πρώτα ο μαθητής». Ο δάσκαλος δεν μπορεί πλέον να είναι ο μοναδικός ρυθμιστής της πορείας του μαθητή προς τη μάθηση· αντιθέτως, η εκπαιδευτική διεργασία οφείλει να ξεκινάει από τον μαθητή, από αυτά που ο ίδιος χρειάζεται και αυτά που μπορεί να μάθει. Μέσα από την εμπλοκή του ίδιου του μαθητή στη μαθησιακή διαδικασία ενεργοποιείται το ενδιαφέρον του και εξασφαλίζεται η συμμετοχή του. Υπό το πρίσμα αυτό, ο μαθητής γίνεται επίκεντρο της διεργασίας της μάθησης, γίνεται συνυπεύθυνος για την πορεία της και σημαντικός συντελεστής της.

Στο ρόλο του Σχολικού Συμβούλου εντάσσονται, εκτός από τις επιμορφωτικές και άλλες δράσεις επιστημονικής καθοδήγησης των εκπαιδευτικών, η συνεχής επικοινωνία και συνεργασία με όλους τους εμπλεκόμενους με την εκπαιδευτική κοινότητα φορείς, όπως οι Σύλλογοι Γονέων, αλλά και αντίστοιχων οργάνων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, στην αρμοδιότητα και ευθύνη των οποίων έγκειται η διατήρηση της ομαλής λειτουργίας των σχολικών μονάδων. 

Ως Σχολικός Σύμβουλος της εκπαιδευτικής περιφέρειας της Αγίας Παρασκευής αισιοδοξώ για την καλύτερη δυνατή συνεργασία με όσους εμπλέκονται στα εκπαιδευτικά δρώμενα αυτής της περιοχής, ενώ από την πλευρά μου προτίθεμαι να σταθώ αρωγός στο δύσκολο έργο εκπαιδευτικών και γονέων με τρόπους που από κοινού θα σχεδιάσουμε, ώστε να είναι οι πλέον γόνιμοι και αποτελεσματικοί.

ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

1. Σκοπός της διδασκαλίας του µαθήµατος

Γενικός σκοπός διδασκαλίας της Ιστορίας είναι η ανάπτυξη της ιστορικής σκέψης και της ιστορικής συνείδησης. Η ανάπτυξη ιστορικής σκέψης αφορά την κατανόηση των ιστορικών γεγονότων µέσα από την εξέταση αιτίων και αποτελεσµάτων, ενώ η καλλιέργεια ιστορικής συνείδησης αφορά την κατανόηση της συµπεριφοράς των ανθρώπων σε συγκεκριµένες καταστάσεις και τη διαµόρφωση αξιών και στάσεων που οδηγούν στην εκδήλωση υπεύθυνης συµπεριφοράς στο παρόν και το µέλλον. Έτσι, µε τη διδασκαλία της Ιστορίας ο µαθητής µπορεί να αποκτήσει όχι µόνο την επίγνωση ότι ο σύγχρονος κόσµος αποτελεί συνέχεια του παρελθόντος, αλλά και την αντίληψη ότι ο σύγχρονος ιστορικός ορίζοντας συνδέεται άµεσα µε τη ζωή του. Ο σκοπός της ιστορικής σκέψης και της ιστορικής συνείδησης συνδέεται έτσι µε το γενικότερο σκοπό της εκπαίδευσης που αναφέρεται στην προετοιµασία υπεύθυνων πολιτών.

Τάξη*	Άξονες γνωστικού περιεχοµένου	Γενικοί στόχοι (γνώσεις, δεξιότητες, στάσεις και αξίες)	Ενδεικτικές Θεµελιώδεις έννοιες Διαθεµατικής προσέγγισης
Α-Β	Ο άνθρωπος και ο χρόνος	Να κατανοήσουν την έννοια του χώρου, του χρόνου και της αλλαγής. Να αναπτύξουν ενδιαφέρον για το φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον. Να εκτιµούν και να σέβονται τους αγώνες και την ανθρώπινη δηµιουργία του παρελθόντος.	Χρόνος, χώρος, παρελθόν, παρόν, µέλλον, αλλαγή, διαδοχή γεγονότων, πολιτισµός.
	Ευκαιριακές ενότητες	Να προσεγγίσουν βιωµατικά παραµέτρους της έννοιας πολιτισµός, όπως: παράδοση, ήθη και έθιµα κ.λπ. Να προσεγγίσουν την έννοια της ελευθερίας και της εθνικής ανεξαρτησίας.	Χώρος, χρόνος, παράδοση, ήθη, έθιµα, απελευθέρωση, ελευθερία, σκλαβιά, ειρήνη.
Γ	Μυθολογία	Να αναπτύξουν ενδιαφέρον για την ελληνική µυθολογία και τις επιβιώσεις της στη γλώσσα, τη λογοτεχνία, την τέχνη. Να έλθουν σε επαφή µε την πολιτιστική τους κληρονοµιά.	Χώρος, Χρόνος, Μυθολογία, παραµύθι, µύθος, ήρωας, άθλος, εκστρατεία, δωδεκάθεο, φαντασία, πραγµατικότητα.
	Προϊστορία και Πρωτοϊστορία	Να κάνουν συσχετίσεις και να προβαίνουν σε απλές γενικεύσεις. Να προβληµατιστούν για τη σχέση του ανθρώπου µε το φυσικό περιβάλλον και τον αγώνα του για την πρόοδο.	Χώρος, χρόνος, πρωτόγονος, τεχνολογία, ανακάλυψη, αλλαγή, εξέλιξη, πρόοδος, θαλασσοκρατία.
Δ	Γεωµετρικά χρόνια Αρχαϊκά χρόνια	Να εκτιµήσουν την αξία της συνεργασίας και των κοινών δεσµών. Να ευαισθητοποιηθούν απέναντι στα δηµιουργήµατα της εποχής.	Χώρος, χρόνος, µεταβολή, συνεργασία, µετανάστευση, µετακίνηση, ενότητα, οργάνωση, αποικία, µητρόπολη.
	Κλασικά χρόνια	Να συσχετίσουν γεγονότα της κλασικής εποχής µε παρόµοια γεγονότα της σηµερινής εποχής και να προβούν σε δυνητικές γενικεύσεις. Να αναγνωρίσουν τις αξίες της δηµοκρατίας και της ελευθερίας	Χώρος-χρόνος, αιτία- αφορµή, πολίτευµα, συµµαχία, σύστηµα, οργάνωση, ηγεµονία, τέχνη, πολιτισµός.
	Ελληνιστικά και ρωµαϊκά χρόνια	Να κατανοήσουν βασικές ιστορικές έννοιες που συνάγονται από τα σηµαντικότερα γεγονότα της εποχής. Να συνειδητοποιήσουν τη σηµασία της ανάγκης για ειρήνη και συνύπαρξη των λαών.	Χώρος-χρόνος, σύγκρουση, µεταβολή, εισβολή, επανάσταση, ανεξαρτησία, εµφύλιος πόλεµος, Ρωµαιοκρατία, συµπολιτεία.
	Θέµατα από την αρχαία ιστορία Τοπική ιστορία	Να ενδιαφερθούν για την καθηµερινή ζωή των ανθρώπων στα αρχαία χρόνια. Να εκτιµήσουν την πολιτισµική τους κληρονοµιά.	Χώρος-χρόνος, µεταβολή, ήθη, έθιµα, µνηµεία, παράδοση, κληρονοµιά.
Ε	Οι Έλληνες και οι Ρωµαίοι	Να κατανοήσουν τον πολυπολιτισµικό χαρακτήρα της Ρωµαϊκής αυτοκρατορίας, και να εκτιµήσουν την παγκόσµια προσφορά της. Να σέβονται τις παραδόσεις, τις πεποιθήσεις, τις ιδέες των άλλων.	Χώρος-χρόνος, σύγκρουση, κυριαρχία, υποταγή, οργάνωση, ανάπτυξη, ειρήνη, ασφάλεια, αυτοκρατορία, πολιτισµός, πολυπολιτισµική κοινωνία.
	Η αυτοκρατορία αλλάζει πρωτεύουσα και θρησκεία	Να προβληµατιστούν για τα σηµαντικά για τον ελληνισµό και την παγκόσµια ιστορία γεγονότα της περιόδου. Να σέβονται τις παραδόσεις, τις πεποιθήσεις κτλ. των άλλων και να αποδέχονται το δικαίωµα της ανεξιθρησκίας	Χώρος, χρόνος, µεταβολή, σχεδιασµός, επιλογή, διαίρεση, επιδροµή, σύστηµα, ανεξιθρησκία, πολιτισµός, εξελληνισµός, εκχριστιανισµός, οργάνωση.
	Το βυζαντινό κράτος µεγαλώνει και αναπτύσσεται	Να κατανοήσουν τον αποφασιστικό ρόλο που διαδραµατίζουν οι ηγέτες στην ιστορία. Να εκτιµήσουν τη σηµασία της ειρήνης, της ασφάλειας και της συνεργασίας.	Οργάνωση, αλλαγή, σύστηµα, νοµοθεσία, διοίκηση, στάση, επέκταση, επανάσταση, εκστρατεία, ανάπτυξη, εικονοµαχία, εικονολατρία, θέµα.
	Το Βυζαντινό κράτος και οι γειτονικοί λαοί	Να γνωρίσουν τους γειτονικούς λαούς της βυζαντινής αυτοκρατορίας και τις σχέσεις που ανέπτυξε µε αυτούς. Να εκτιµήσουν την πολιτική των Βυζαντινών απέναντι στους γειτονικούς λαούς.	Χώρος, χρόνος, ακρίτες, επιδροµές, πολιορκία, άµυνα, συνθηκολόγηση, διπλωµατία, εκχριστιανισµός.
	Το Βυζάντιο φτάνει στην ακµή του	Να εµπεδώσουν βασικές ιστορικές έννοιες που έχουν σχέση µε τα γεγονότα της εποχής, να προβαίνουν σε συσχετισµούς, αξιολογήσεις και δυνητικές γενικεύσεις. Να εκτιµούν τις αξίες της ανθρώπινης ζωής και της δικαιοσύνης.	Χώρος-χρόνος, µεταβολή, αιτία-αποτέλεσµα, νοµοθεσία, ακµή, δικαιοσύνη, ισότητα, αλληλεγγύη, πολιτισµός.
	Το Βυζάντιο παρακµάζει	Να αντιληφθούν και να εκτιµήσουν την προσφορά του Βυζαντίου στον παγκόσµιο πολιτισµό. Να αναγνωρίζουν την ανάγκη της διεθνούς συνεργασίας.	Χώρος, χρόνος, σύγκρουση, παρακµή, συνεργασία, αναρχία, ανταγωνισµός, πολιορκία, άλωση, σταυροφορία, πολιτισµός, παραδόσεις.
	Θέµατα από τη βυζαντινή ιστορία Τοπική ιστορία	Να ενδιαφερθούν για την καθηµερινή ζωή των ανθρώπων στα βυζαντινά χρόνια. Να σέβονται τον πολιτισµό και τις παραδόσεις όλων των εποχών και όλων των λαών. Να ασχοληθούν µε θέµατα της ιστορίας του τόπου τους.	Χρόνος, χώρος, µεταβολή, αλληλεπίδραση, ήθη, έθιµα, µνηµεία, παράδοση, πολιτισµική κληρονοµιά.
ΣΤ	Η Ευρώπη στα νεότερα χρόνια	Να κατανοήσουν βασικές ιστορικές έννοιες, που συνδέονται µε τη συγκεκριµένη ιστορική περίοδο. Να εκτιµήσουν την προσφορά της Ευρώπης στον παγκόσµιο πολιτισµό και την αξία της διεθνούς ειρήνης και συνεργασίας.	Πολιτισµός, εξέλιξη, ανάπτυξη, ανακάλυψη, αναγέννηση, µεταρρύθµιση, διαφωτισµός, µεταβολή, επανάσταση.
	Ο ελληνισµός µετά την Άλωση	Να γνωρίσουν τα σηµαντικότερα γεγονότα που συνέβησαν στον ελληνικό χώρο από την Άλωση έως την Επανάσταση του .21. Να εκτιµήσουν την αξία της ειρήνης, της ελευθερίας, της συνεργασίας των λαών, της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωµάτων όλων των ατόµων και να διαµορφώσουν θετική στάση γι’ αυτά.	Χώρος-χρόνος, σκλαβιά, τουρκοκρατία, παροικία, αυτοδιοίκηση, εξέγερση, ειρήνη, ελευθερία, ανθρώπινα δικαιώµατα πολιτισµός
	Η Επανάσταση του 1821	Να γνωρίσουν τα σηµαντικότερα γεγονότα (κοινωνικά, στρατιωτικά, οικονοµικά, πολιτικά, διπλωµατικά, κ.ά.) από τις παραµονές της Επανάσταση του .21, έως τη δολοφονία του Καποδίστρια. Να εκτιµήσουν τους αγώνες για ελευθερία και εθνική ανεξαρτησία.	Χώρος, χρόνος, σύγκρουση, επανάσταση, Ιερός Λόχος, Ιερή Συµµαχία, πολιορκία, έξοδος, εθνοσυνέλευση, φιλελληνισµός, συνθήκη, σύνταγµα.
	Η Ελλάδα ανεξάρτητο κράτος	Να προσεγγίσουν την έννοια της εθνικής ολοκλήρωσης. Να εκτιµήσουν τις συνεχείς προσπάθειες για εθνική ανεξαρτησία και κοινωνική δικαιοσύνη.	Χώρος-χρόνος, µεταβολή, σύγκρουση, προσάρτηση, αυτονοµία, ανεξαρτησία, ουδέτερη στάση, κίνηµα, ανασυγκρότηση, εθνική ολοκλήρωση.
	Η Ελλάδα τον 20ο αιώνα	Να γνωρίσουν τις εξελίξεις και τα σηµαντικότερα γεγονότα που συνέβησαν στον ελληνικό και τον παγκόσµιο χώρο κατά τον 20ο αιώνα. Να αναπτύξουν θετική στάση για τη διεθνή ειρήνη, σε συνδυασµό µε το σεβασµό στο δηµοκρατικό πολίτευµα.	Χώρος, χρόνος, αγώνας, πόλεµοι, αλύτρωτος, παγκόσµιος πόλεµος, µεσοπόλεµος, φασισµός, ναζισµός, σοσιαλισµός, κοµµουνισµός, Εθνική Αντίσταση, κατοχή, εµφύλιος, δικτατορία, Ευρωπαϊκή Ένωση.

ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

 

1. Σκοπός της διδασκαλίας του μαθήματος

Η διδασκαλία του μαθήματος της γλώσσας στο Δημοτικό αποσκοπεί στην ανάπτυξη της ικανότητας των μαθητών να χειρίζονται με επάρκεια και αυτοπεποίθηση, συνειδητά, υπεύθυνα, αποτελεσματικά και δημιουργικά το γραπτό και τον προφορικό λόγο, ώστε να συμμετέχουν ενεργά στη σχολική και την ευρύτερη κοινωνία τους.

Η θεώρηση της γλώσσας

Για την επίτευξη του σκοπού δεν υιοθετείται μία ορισμένη θεωρία της γλώσσας, αλλά επιχειρείται μία επιλεκτική και συνδυαστική εφαρμογή θεωριών, με γνώμονα τις ανάγκες της διδακτικής. Κατά συνέπεια, η γλώσσα αντιμετωπίζεται στη φυσική της πολυπλοκότητα, στο μέτρο που αφορά το παιδί και υπαγορεύει το περιεχόμενο της γλωσσικής παιδείας.

Η γλώσσα νοείται καταρχήν ως σύστημα επικοινωνίας με βάση τον αρθρωμένο λόγο. Συνεπώς, γίνεται αντικείμενο μελέτης τόσο ως αφηρημένο σύστημα σχέσεων όσο και ως λειτουργία του συστήματος σε πραγματικές συνθήκες. Έπειτα, ο χειρισμός της γλώσσας ακολουθεί την ευρύτερα αποδεκτή άποψη ότι πρόκειται για μέσο προαγωγής της διανόησης και, ειδικά, της δημιουργικής και κριτικής σκέψης. Ειδικότερα, η γλώσσα συνιστά φορέα και μέσο υλοποίησης των σκοπών των υπόλοιπων μαθημάτων και γενικά της εκπαίδευσης. Ωστόσο, η αντιμετώπιση της γλώσσας ως εργαλείου (μάθησης στον σχολικό και εξωσχολικό χώρο αλλά και διεξαγωγής του μαθήματος) συνυπάρχει με τη θεώρησή της ως αξίας και ως φορέα πολιτισμού.

Από την άλλη πλευρά, η γλώσσα αντιμετωπίζεται ως μέσο δράσης και αλληλεπίδρασης των ανθρώπων, καθώς και ως μέσο κατανόησης, έκφρασης, περιγραφής και μετατροπής της πραγματικότητας, αλλά και δημιουργίας πραγματικότητας. Εξάλλου, με τη λογοτεχνία η γλώσσα γίνεται όχημα και αποτέλεσμα τέχνης και αισθητικής καλλιέργειας. Επίσης τα κείμενα της λογοτεχνίας, παρέχουν διάφορες οπτικές και ερμηνείες του κόσμου, εμπλουτίζουν την αντίληψη των μαθητών για τον κόσμο, διευρύνουν τον ορίζοντα των εμπειριών τους, ευνοούν την κατανόηση της διαφορετικότητας και την ανάπτυξη της ανεκτικότητας.

Το Πρόγραμμα λαμβάνει υπόψη τόσο τη συγχρονική όσο και τη διαχρονική διάσταση της ελληνικής γλώσσας, εφόσον αυτή θεωρείται στοιχείο εθνικής ταυτότητας, φορέας μακραίωνης πολιτισμικής παράδοσης και γραμματολογίας, δίαυλος επικοινωνίας στην ευρωπαϊκή και στην παγκόσμια κοινότητα. Στους στόχους του Προγράμματος αξιοποιείται ο ετερογενής χαρακτήρας της ελληνικής γλώσσας, με τις κοινωνικές, γεωγραφικές και υφολογικές παραλλαγές της. Τέλος, με δεδομένο το πολυπολιτισμικό στοιχείο της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας, η γλώσσα προτείνεται ως μέσο ένταξης των αλλοδαπών στην κοινωνία αυτή.

Τάξη*	Άξονες γνωστικού περιεχομένου	Γενικοί στόχοι (γνώσεις, δεξιότητες, στάσεις και αξίες)	Ενδεικτικές Θεµελιώδεις έννοιες Διαθεµατικής Προσέγγισης
Α-Β Γ-Δ Ε-ΣΤ	Προφορικός λόγος οµιλία και ακρόαση Ανακοινώσεις, αφηγήσεις, περιγραφές Διαλογικές και µονολογικές µορφές επικοινωνίας Λειτουργία του προφορικού λόγου	Ο µαθητής: Ακροάται, διατυπώνει, εξηγεί και επιχειρηµατολογεί µε ακρίβεια και αυτοπεποίθηση. Κάνει συνειδητή χρήση των φραστικών επιλογών που επιβάλλει η κάθε περίσταση επικοινωνίας και το επίπεδο λόγου. Χρησιμοποιεί ολοένα αυξανόμενο λεξιλόγιο. Ελέγχει την αποδεκτότητα του λόγου του. Συλλαµβάνει υπονοούµενα. Εντοπίζει και αποφεύγει συνήθη φραστικά σφάλµατα. Αφηγείται από µνήµης Ανακοινώνει προσωπικές εµπειρίες, σκέψεις, επιθυμίες, σχέδια, προγράµµατα, το νόηµα ενός κειµένου κ.τ.ό. Εκτιµά και απολαµβάνει αισθητικά καταξιωµένες μορφές λόγου, όπως απαγγελίες, θεατρικές παραστάσεις, ακροάσεις χαρισματικών ομιλητών κτλ. Στις δραµατοποιήσεις και στα παιχνίδια ρόλων, προσαρµόζει τα λεγόµενα, τα παραγλωσσικά µέσα και την όλη συμπεριφορά του.	Επικοινωνία, Αλληλεπίδραση.
Α-Β Γ-Δ Ε-ΣΤ	Γραπτός Λόγος . Ανάγνωση Φωνηµική επίγνωση Πρώτη ανάγνωση Δοµή συλλαβής, λέξης, πρότασης, παραγράφου Είδη ανάγνωσης Είδη κειµένων Επιτονισµός	Συνειδητοποιεί τη σύνδεση προφορικής και γραπτής γλώσσας. Αναγνωρίζει τη διαφορά ανάμεσα στην εικόνα ενός αντικειμένου και στη γραπτή απόδοσή του µε λέξη. Αποκτά σταδιακά τη δεξιότητα αναγνώρισης της φωνηµικής ταυτότητας των λέξεων. Αντιλαμβάνεται τη στενή σχέση ακρόασης, ομιλίας, ανάγνωσης, γραφής. Αναπτύσσει φωνηµική επίγνωση. Ταυτίζει συλλαβές και φθόγγους µε τα γραπτά τους σύμβολα, αναλύει και ανασυνθέτει συλλαβές, λέξεις και φράσεις και διαβάζει λέξεις και απλές φράσεις. Κατανοεί τον βασικό μηχανισμό της ανάγνωσης, που στηρίζεται στη σχέση φθόγγων - γραµµάτων. Διαβάζει και κατανοεί απλό, μικρό κείμενο. Διαβάζει σιωπηρά, μεγαλόφωνα και εκφραστικά. Υιοθετεί κάθε φορά τον τρόπο και το ρυθμό ανάγνωσης που υπαγορεύεται από την περίσταση. Επιλέγει ανάμεσα στη συνολική ή στην επιλεκτική ανάγνωση. Εντοπίζει τα κύρια σημεία ή τα σημεία που τον ενδιαφέρουν. Αποδίδει περιληπτικά το περιεχόμενο γραπτών και προφορικών κειμένων Κατανοεί διάφορους τύπους κειμένων. Εξοικειώνεται µε τον ιδιωματικό λόγο. Συνειδητοποιεί τη συνάφεια και τις διαφορές μεταξύ προφορικού και γραπτού λόγου. Συμπεραίνει το περιεχόμενο ενός βιβλίου από τις εξωτερικές ενδείξεις (εξώφυλλο, περιεχόμενα, εικόνες κ.τ.ό.). Κατανοεί μακροσκελές κείμενο, ώστε να το αναπλάσει µε τη βοήθεια σημειώσεων. Εκθέτει προσωπική και τεκμηριωμένη γνώμη πάνω σε αυτά που διάβασε. Διαβάζει και για προσωπική του ευχαρίστηση. Επιλέγει ένα βιβλίο, µια εφημερίδα ένα άρθρο από τράπεζα δεδομένων, από βιβλιοθήκη ή από βιβλιοπωλείο, µε κριτήριο το σκοπό της δουλειάς του. Χρησιμοποιεί την αναγνωστική του δεξιότητα ως γενική δεξιότητα μάθησης, αξιοποιώντας την στα άλλα μαθήματα και στις προσωπικές του ανάγκες γραπτής επικοινωνίας. Αντιλαμβάνεται βαθμιαία ότι μπορεί να διατυπώνει τις σκέψεις του και να επικοινωνεί µε τους άλλους όχι µόνο προφορικά αλλά και γραπτά.	Δοµή, Σύστηµα, Επικοινωνία, Οµοιότητα- διαφορά, Αλληλεπίδραση.
Α-Β Γ-Δ Ε-ΣΤ	Γραπτός λόγος - Γραφή και παραγωγή γραπτού λόγου Πρώτη γραφή Αντιγραφή, γραφή, τονισµός, στίξη, καλλιγραφία Στάδια γραψίµατος Δοµή κειµένου Γλωσσικές πράξεις Είδη λόγου, τύποι κειµένων Περίληψη Συνοχή και συνεκτικότητα Κριτήρια αξιολόγησης	Γράφει καθαρά, καλαίσθητα ορθογραφηµένα και µε την απαιτούµενη ταχύτητα σχολικά και εξωσχολικά κείµενα. Αντιγράφει σε καθορισµένο χρόνο και χωρίς σφάλµατα ένα σύντοµο κείµενο. Συσχετίζει πρακτικά και εφαρµόζει γραµµατικούς κανόνες στη γραφή των λέξεων. Συµβουλεύεται πίνακες κλίσης και λεξικά για να ελέγχει και διορθώνει τα ορθογραφικά του λάθη. Κρίνει ο ίδιος αν χρειάζεται να ξαναγράψει για να βελτιώσει ένα δύσκολα αναγνώσιµοή ελλιπές κείµενο. Συντάσσει κατάλληλα για κάθε περίπτωση µικρές λέξεις όπως: για, που, µέχρι, ώσπου, σαν, ως κ.τ.ό. Συντάσσει διαφορετικού τύπου κείµενα ακολουθώντας τη διαδικασία του σχεδιασµού, (προσυγγραφικό στάδιο) της γραφής της αρχικής εκδοχής (συγγραφικό) και, τέλος, του ελέγχου και της βελτίωσής της (µετασυγγραφικό στάδιο). Μετασχηµατίζει κείµενα. Συντάσσει περιλήψεις διάφορων βαθµών σύµπτυξης. Χρησιµοποιεί διάφορα είδη λόγου, για διάφορους σκοπούς και για διάφορους αποδέκτες. Διακρίνει σχέσεις µεταξύ προθετικότητας, είδους λόγου, γλωσσικής µορφής και κειµενικής δοµής. Προβληµατίζεται για τη διατύπωση και επιλέγει ανάµεσα σε διάφορες φραστικές δυνατότητες, µε κριτήριο τον εκάστοτε στόχο του λόγου του. Επικαλείται το γλωσσικό του αίσθηµα κατά την παραγωγή και αξιολόγηση κειµένων. Μεταδίδει αποτελεσµατικά πολύπλοκες ιδέες µε διευρυµένο λεξιλόγιο. Επεξεργάζεται και δοµεί κείµενο µε νοηµατικές ενότητες και παραγράφους. Συντάσσει σαφείς, σύνθετες περιόδους, µε υποτακτική σύνδεση και νοηµατική συνοχή. Χρησιµοποιεί κειµενικούς δείκτες για τη σύνδεση φράσεων, παραγράφων και νοηµατικών ενοτήτων (όµως, παρόλο, εξάλλου, τέλος, έπειτα από όλα αυτά, όταν, γι’ αυτό κ.τλ) Αποκτά εµπιστοσύνη στο προσωπικό του γράψιµο µε το δικό του πρωτότυπο τρόπο.	Δοµή, Σύστηµα, Επικοινωνία, Οµοιότητα- διαφορά, Αλληλεπίδραση.
Α-Β Γ-Δ Ε-ΣΤ	Λογοτεχνία Βιωµατικός λόγος Γλωσσικά µέσα των λογοτεχνηµάτων	Διευρύνει την αναγνωστική του ικανότητα, προσεγγίζοντας και το βιωµατικό λόγο. Διευρύνει τις προσωπικές εµπειρίες του µε τη «συµπάθεια» προς τον άνθρωπο γενικά. Απολαµβάνει το λόγο ως έργο τέχνης. Κατανοεί ή διαισθάνεται τα όρια και τις εναλλακτικές δυνατότητες της γλώσσας. Εξοικειώνεται µε τις µετασηµασιολογήσεις και τη λειτουργία της λογοτεχνικής µεταφοράς. Κατανοεί τον τρόπο, µε τον οποίο ο συγγραφέας χρησιµοποιεί τα γλωσσικά µέσα, για να προκαλέσει τις εντυπώσεις που θέλει. Εξοικειώνεται µε στοιχεία δοµής, περιεχοµένου και ύφους των λογοτεχνικών κειµένων. Αποδίδει το νόηµα κειµένων µε απαιτητική σύνταξη, λεξιλόγιο και νοηµατική δοµή. Εξοικειώνεται διαισθητικά µε απλά κείµενα νεωτερικής λογοτεχνίας. Προσεγγίζει βαθµιαία ευρύ φάσµα αξιόλογων και χαρακτηριστικών κειµένων των κυριότερων εκπροσώπων της ελληνικής λογοτεχνίας, σε όλη τη χρονική και γεωγραφική της έκταση. Γνωρίζει δειγµατικά κείµενα βαλκανικής, µεσογειακής και παγκόσµιας λογοτεχνίας.	Δοµή, Αλληλεπίδραση.
Α-Β Γ-Δ Ε-ΣΤ	Λεξιλόγιο Θεµατικά, σηµασιολογικά, ετυµολογικά πεδία Ορισµός Πολυσηµία	Διακρίνει την έννοια της λέξης µε βάση την καταγωγή, τη συγγένεια ή την αντίθεση, τη µεταφορική τους χρήση, τα συµφραζόµενα κ.τ.ό. Εξοικειώνεται µε τη διαχρονική πλευρά της γλώσσας στο βαθµό που αυτή αντανακλάται στη συγχρονική διάστασή της. Δίνει εµπειρικούς ορισµούς λέξεων. Εξοικειώνεται µε την πολυσηµία. Χρησιµοποιεί τα ετυµολογικά στοιχεία των λέξεων για να τις κατηγοριοποιεί σηµασιολογικά και να εικάζει τη σηµασία τους και µε τη βοήθεια των συµφραζοµένων.	Δοµή, Σύστηµα, Οµοιότητα- διαφορά.
Α-Β Γ-Δ Ε-ΣΤ	Γραµµατική Προτασιακή δοµή Παρατακτική και υποτακτική σύνταξη Πυρηνική, ελλειπτική και επαυξηµένη πρόταση Στίξη Δείκτες συνοχής και συνεκτικότητας Τα µέρη του λόγου Κλιτικά συστήµατα Φωνολογική δοµή της γλώσσας Τονισµός και επιτονισµός Ιδιαιτερότητα της δοµής της Ελληνικής Σχήµατα λόγου	Αισθητοποιεί µε πρακτικό και παιγνιώδη τρόπο την έννοια της γλωσσικής δοµής. Συνειδητοποιεί πρακτικά τις νοηµατικές σχέσεις κειµένου - ενότητας - παραγράφου-πρότασης. Συνειδητοποιεί πώς η πρόταση παράγεται και λειτουργεί ως µονάδα επικοινωνίας, µέσα σε συµφραζόµενα και σε ζωντανές περιστάσεις. Αναγνωρίζει τα συστατικά µιας πρότασης. Αναλύει και ανασυνθέτει προτάσεις που συνδέονται παρατακτικά και υποτακτικά. Διαπιστώνει έµπρακτα τις δυνατότητες αφαίρεσης, προσθήκης και αλλαγής σειράς στοιχείων της πρότασης, καθώς και τις δυνατότητες µετασχηµατισµού της για τις ανάγκες της επικοινωνίας. Αναγνωρίζει τα γλωσσικά στοιχεία, άλλοτε µεµονωµένα και άλλοτε µε τον εκάστοτε συντακτικό τους ρόλο µέσα στην πρόταση. Αναγνωρίζει τα συστατικά µιας παραγράφου και προβαίνει σε αναλύσεις και ανασυνθέσεις. Συνειδητοποιεί το ρόλο που παίζουν οι κειµενικοί δείκτες στη σύνδεση των παραγράφων και ασκείται στη χρήση τους. Εσωτερικεύει ένα κλιτικό σχήµα ρήµατος στις δύο φωνές και ένα κλιτικό σχήµα πτωτικού (ουσιαστικού, επιθέτου,αντωνυµίας) στα τρία γένη. Συνειδητοποιεί τον τροποποιητικό ρόλο της κατάληξης. Αναγνωρίζει το λειτουργικό ρόλο των προσδιοριστικών και την τυχόν συµφωνία τους (γένος, αριθµός, πτώση) µε το προσδιοριζόµενο. Χρησιµοποιεί σωστά τα αρχαιόκλιτα. Διακρίνει τους φθόγγους µιας λέξης και τις τοµές ενός φωνητικού συνόλου. Συνειδητοποιεί τις διαφορές γλωσσικών πράξεων από την επιτόνιση. Τονίζει ορθά τις λέξεις, προφορικά και γραπτά. Συνειδητοποιεί ειδικά χαρακτηριστικά της ελληνικής γλώσσας. Κατανοεί συχνόχρηστα σχήµατα λόγου. (Αφορά κυρίως µαθητές, των οποίων οι γλωσσικές δοµές αποκλίνουν λίγο ή πολύ από τον κανόνα της κοινής νεοελληνικής γλώσσας).	Δοµή, Σύστηµα, Οµοιότητα- διαφορά.
Α-Β Γ-Δ Ε-ΣΤ	Διαχείριση της πληροφορίας	Ζητάει και δίνει πληροφορίες. Αξιοποιεί απλό χάρτη, πίνακες (δροµολογίων και λοιπών πληροφοριών, διάφορα έντυπα κ.τ.ό.). Εντοπίζει τις πληροφορίες που θέλει και τις αξιοποιεί. Αναλύει και συνθέτει δεδοµένες πληροφορίες. Χρησιµοποιεί στοιχειωδώς Η/Υ, προκειµένου να επεξεργαστεί κείµενο απλής εργασίας και να το µορφοποιήσει.	Πληροφορία, Επικοινωνία.